Luxemburg
14, boulevard Royal – L-2449 Luxembourg
 
Maandag tot vrijdag
08:30 u. tot 17.00 u.
 
Gent
Rijvisschestraat 124, 9052 Gent
Brussel
Terhulpsesteenweg 120, 1000 Brussel.
 
Maandag tot vrijdag
08:30 u. tot 16:30 u.

Een vermogen is niet alleen maar een reeks materiële zaken of een som geld. Een vermogen omvat zowel een tastbaar en meetbaar deel als een wezenlijk immaterieel deel, die samen de werkelijke waarde vormen. Dit interview met Philippe Depoorter, family practice leader bij Banque de Luxembourg, werd gepubliceerd in het tweede Cahier van Banque de Luxembourg.

Wat verstaat u onder een immaterieel vermogen?

Philippe Depoorter: Vermogen is een erg ruim begrip. De term verwijst uiteraard naar goederen die kunnen worden overgedragen, zoals bijvoorbeeld vastgoed, een onderneming en effecten. Maar er is meer. De term dekt ook alles wat aan die goederen vasthangt en mee zou moeten worden overgedragen, zoals een verhaal, een passie, waarden, een manier van doen of niet doen enz. Het immateriële vermogen is iets abstracts en dus moeilijk te vatten, maar het bestaat wel.

Vanwaar uw aandacht voor dit thema?

Depoorter: Het houdt verband met het begrip 'reputatie' (1). De reputatie van een persoon, familie of onderneming is niet tastbaar, maar daarom niet minder reëel. Het leek ons dan ook belangrijk om dat kwetsbare, immateriële vermogen te helpen in stand houden in een geglobaliseerde, hyperverbonden wereld die sterk gericht is op de zeer korte termijn.  Een goede reputatie verleent iemand status, erkenning, geloofwaardigheid en invloed en creëert waarde. Onze reputatie is echter erg broos en kwetsbaar. Het duurt namelijk jaren om ze op te bouwen, maar in enkele seconden kan ze worden verwoest. Bovendien hebben wij er niet altijd controle over. Zij hangt namelijk af van de perceptie van anderen. Het zijn dus eigenlijk de anderen die onze reputatie bepalen! Zij is het resultaat van een aantal elementen, zoals onze manier van zijn, doen, denken en spreken in geval van personen of de producten en diensten, het bestuur, het maatschappelijk engagement, het leiderschap enz. in geval van ondernemingen.

Kan het immateriële vermogen van een persoon of familie nauwkeurig worden gedefinieerd?

Depoorter: Dat is niet eenvoudig. Een eerste probleem is de afbakening van dit erg variabele concept. In wezen is een immaterieel vermogen persoonlijk, dus eigen aan een bepaalde persoon en uniek. We kunnen ons wagen aan een definitie op basis van de vier aspecten die wij in het begrip zien, namelijk geschiedenis, kennis, waarden en praktijken. De tweede moeilijkheid is dat we niet meer rationeel maar abstract moeten denken. En we weten allemaal dat een analyse daardoor heel wat moeilijker wordt.

Het begrip doet ook denken aan het immateriële vermogen van ondernemingen ...

Depoorter: Ja en nee. Het is zo dat de postindustriële economieën van het Westen een uitgesproken immaterieel karakter hebben gekregen. Het vermogen van ondernemingen bestaat tegenwoordig voor een groot deel uit immateriële activa, zoals merken, informatie, kennis en knowhow. Het gaat dus om "alle verborgen rijkdom waarmee in de toekomst waarde kan worden gegenereerd en die we niet in de financiële rekeningen terugvinden"(2). Zo zijn klantendossiers van een onderneming materiële activa. Zij bieden namelijk omzetpotentieel. Maar achter elke klant en elke verkoop gaat een imago, een relatie, een reputatie, een aanpak enz. schuil. Wie een onderneming overneemt, vooral wanneer het gaat om een familiebedrijf, zonder rekening te houden met wat haar werkelijk onderscheidt en uniek maakt, negeert de kern van de waarde van de onderneming en zal waarschijnlijk tegenslagen te verwerken krijgen. Vanuit die invalshoek kunnen we een parallel trekken tussen het vermogen van een onderneming en een familievermogen. Toch is er voor mij een groot verschil tussen beide.

En dat is ...?

Depoorter: De waarde van beursgenoteerde ondernemingen is veel groter geworden dan de boekwaarde. Tegenwoordig is de berekening van de actuele reële waarde van een onderneming een hele wetenschap. De boekhoudkundige waardering van de immateriële activa is essentieel geworden voor het besturen en beheren van ondernemingen. In het geval van een familievermogen, gaat het vooral om het in aanmerking nemen, het 'blootleggen' van het immateriële aspect.

Wat bedoelt u met blootleggen?

Depoorter: Het immateriële aspect van een vermogen wordt nog te vaak genegeerd, zowel door families als door vermogensbeheerders. We horen erover spreken, maar doorgaans blijven we ons meer interesseren voor het beheer van ons materiële vermogen. We besteden dus meer aandacht aan onze rekeningen dan aan het beheer van ons levenstraject. Het begrip vindt weerklank bij onze cliënten zodra we het vermelden, maar het moet worden uitgelegd, ontleed en geanalyseerd. Vooral voor erfgenamen is die voorlichting belangrijk. Het vergt tijd, maar is noodzakelijk voor wie later misverstanden en zelfs conflicten wil vermijden.

Over wat voor misverstanden hebben we het dan?

Depoorter: De herkomst van het vermogen bijvoorbeeld is niet alleen van invloed op het beheer, maar ook op de manier waarop het in ontvangst genomen of overgedragen wordt. Twee vermogens kunnen even groot zijn, maar als het ene generatie na generatie wordt geërfd en overgedragen en het andere het resultaat is van een succesvolle loopbaan van één persoon (zoals tegenwoordig bijvoorbeeld veelvuldig voorkomt in de sector nieuwe technologieën), zullen noch diegenen die het opgebouwd hebben, noch diegenen die het zullen erven er op dezelfde manier tegen aankijken. In het eerste geval is de overdracht deel van de geschiedenis en de tradities van de familie. Het nageslacht wordt van kinds af aan grootgebracht met de idee dat het vermogen geheel of gedeeltelijk moet worden overdragen. In het andere geval is dat niet noodzakelijk zo. Net zoals we geen rekening kunnen beheren zonder de houder ervan goed te kennen, kunnen we een vermogen niet (goed) beheren zonder te weten waar het vandaan komt en hoe het is opgebouwd ... en zonder de gebruiken en zelfs de taboes van de familie te kennen. Op een moment waarop aan steeds meer voorschriften moet worden voldaan, is de verleiding groot om zich te beperken tot het risicoprofiel of het beleggersprofiel van onze cliënten. De vragen die we dan stellen, hebben betrekking op hun financiële kennis, maar zeggen niet altijd iets over hoe zij tegenover geld staan. We kunnen het materiële vermogen echter niet beheren zonder inzicht in de immateriële aspecten, zoals de visie van de betrokkenen op het leven en op geld.

Wat kunt u doen om een vlotte vermogensoverdracht te garanderen?

Depoorter: Een overdracht moet tijdig worden voorbereid en er moet worden gecommuniceerd. We moeten inzicht krijgen in wat de leden van een familie bijeenhoudt en verenigt, en de herkomst, geschiedenis en bestemming van het vermogen moeten in alle openheid worden besproken. Daarbij moedigen wij gedachtewisselingen en dialoog aan en streven wij steeds naar een consensus. Dat alles is essentieel voor de instandhouding van het immateriële vermogen. En dat deel van het vermogen kan maar gehandhaafd worden als iedereen het begrijpt en erachter staat, als iedereen een manier vindt of een kans krijgt om het te laten voortleven en eraan bij te dragen.

Wat bedoelt u precies?

Depoorter: Een immaterieel vermogen dat wordt overgedragen, behoudt zijn waarde alleen maar als mensen het actief blijven beleven ... Het gaat er in zekere zin om, voor diegenen die dat willen, de geschiedenis voort te zetten door zich deze eigen te maken.

We zouden dus kunnen zeggen dat u de familiecultuur beheert?

Depoorter: Precies! Het is niet onze bedoeling experts te worden in de geschiedenis van een bepaalde familie. Wij willen mensen bewustmaken van hun familiegeschiedenis en de gevolgen ervan, hen tonen waaruit die bestaat en ervoor zorgen dat iedereen zich met bepaalde delen ervan vereenzelvigt om zijn eigen project uit te bouwen. We willen dat alle familieleden zich de vraag stellen: wat willen we houden, wat gaan we veranderen ... en wat laten we vallen? Dan pas maken mensen zich hun erfgoed eigen, als actoren in plaats van gewoon ontvangers van iets dat zij niet wilden.

1) La réputation, un actif vulnérable et précieux,
Banque de Luxembourg, 2012.

2) Alain Fustec, medeoprichter van het Observatoire de l’Immatériel.

Bestel een exemplaar van het Cahier

U kunt het Cahier bestellen door het onderstaande formulier in te vullen of een exemplaar ophalen aan het onthaal van een van onze kantoren.

Ik bestel de editie voor Luxemburg
Ik bestel de editie voor België

Schrijf u in op
de maandelijkse
nieuwsbrief